Arifiye Köy Enstitüsü: kısa tarihi ve bugün geriye kalanlar
Arifiye Köy Enstitüsü 1940'ta resmen kuruldu, 1954'te kapandı. Kuruluşu, yapım hikâyesi ve bugün izini nerede sürebileceğiniz.
Arifiye denince akla ilk gelen tarihî başlıklardan biri Köy Enstitüsü. Bu yazıda kaynaklarda geçen temel bilgileri topladık; ayrıntı isteyenler için aşağıdaki kaynak bağlantıları var.
Nasıl başladı?
Kurumun temeli, 1937'de açılan Arifiye Eğitmen Kursu'na dayanıyor. Köy Enstitüleri ise 1940'ta çıkan bir yasayla resmen kuruldu (17 Nisan 1940, 3803 sayılı kanun). Arifiye'deki yerleşke, İstanbul–Ankara demiryolu hattının yanında, bugün Sakarya sınırları içinde kalan bir arazide kuruldu. Anlatılanlara göre başlangıçta arazi bataklık ve tarıma elverişsiz bir yerdi; ilk öğrenciler burayı kendi elleriyle ıslah etti.
İş içinde eğitim
Enstitülerin ayırt edici yanı "yaparak öğrenme" anlayışıydı. Öğrenciler tuğlalarını kendileri yaptı, binaları imece usulüyle ayağa kaldırdı. Bu anlayışın mimarlarından biri, dönemin İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç olarak anılır. Arifiye Köy Enstitüsü'nün ilk müdürü Süleyman Edip Balkır.
Bir de çok bilinen bir ayrıntı var: Aşık Veysel bir dönem burada usta öğretici olarak görev yapmış ve öğrencilere saz çalmayı öğretmiş.
1954 ve sonrası
Enstitüler 1954'te kapatıldı. Arifiye'deki kurum önce ilköğretmen okuluna dönüştü; sonraki yıllarda farklı statülerde eğitim vermeyi sürdürdü.
Bugün
Yerleşke zamanla parçalandı; özgün yapıların büyük kısmı günümüze ulaşmadı. 1937'de yapımına başlanan Merkez Bina ise ayakta ve bugün Arifiye Kaymakamlığı olarak kullanılıyor. Bina bir kamu kurumu olduğu için içeri girişin serbest olmayabileceğini unutmayın; dışarıdan bakmak için bile olsa uğramaya değer.
Kaynaklar
Bu yazıdaki bilgiler tarihî kaynaklara dayanır; yanlış ya da eksik bir noktayı fark ederseniz bize yazın, düzeltelim. Ayrıca Arifiyeli isimler bölümünde enstitüyle bağlantılı kişiler üzerinde çalışıyoruz.
